Problematyka uzależnień jest przedmiotem badań i refleksji we wszystkich dziedzinach nauk humanistycznych od wielu dziesięcioleci. Rozmiar szkód do jakich może doprowadzić uzależnienie zmusza nas do ciągłego zadawania i pytań zarówno dotyczących przyczyn leżących u podstaw tego zjawiska jak opracowywania i stosowania skutecznych metod niesienia pomocy, zabiegania nawrotom oraz profilaktyki.

Uwarunkowania historyczno-kulturowe związane ze stosowaniem używek, identyfikowane szkody oraz „uchwytna ich przyczyna” doprowadziły do powstania wielu modeli teoretycznych i praktycznych dotyczących etiologii i leczenia uzależnień substancjalnych. W tym miejscu warto podkreślić znaczną rolę podejścia behawioralno-poznawczego, które ma swoje uznane miejsce w leczeniu tej grupy zaburzeń.

W ostatnim trzydziestoleciu uwagę wielu badaczy i terapeutów wzbudza temat uzależnień behawioralnych. Pod tym pojęciem rozumie się takie zachowanie człowieka które wywołuje stan uzależnienia psychicznego, nie związanego z przyjmowaniem żadnej substancji chemicznej, lecz z podobnymi mechanizmami leżącymi u podłoża problemu (euforia, głód, tolerancja).  Do uzależnień określonych jako behawioralne zalicza się patologiczny hazard, seksoholizm, cyberuzależnienia, pracoholizm, patologiczne zaburzenia jedzenia oraz narastające zachowania, które niosą znamiona zaburzeń takie jak bigoreksja, tanoreksja, ekstremalne zachowania ryzykowne czy ekshibicjonizm internetowy.

Mechanizm powstawania uzależnienia behawioralnego jest podobny to uzależnienia substancjalnego z tą różnicą, że zamiast substancji przyjmowanej z zewnątrz źródłem przyjemności i zadowolenia staje się podejmowana czynność. Co interesujące, w niektórych przypadkach czynność ta nie jest przez otoczenie spostrzegana w kategorii problemu a wręcz przeciwnie może stać się ona źródłem podziwu – co często dotyczy pracoholizmu czy uzależnienia od ćwiczeń fizycznych.

Bez względu na wątpliwości co do konstruktu teoretycznego i pozycji nozologicznej uzależnień behawioralnych (na przykład dyskusji dotyczących rozpatrywania uzależnień behawioralnych w kategoriach zaburzeń kontroli impulsów lub uzależnienia) problem jest zauważalny w gabinetach psychoterapeutycznych i psychiatrycznych.

Najnowszy 16 numer czasopisma Terapia Poznawczo-Behawioralna został w całości poświęcony zagadnieniom terapii uzależnień substancjalnych i behawioralnych.